عادی شدن جنگ؛ خطری که پس از نخستین گلوله آغاز می‌شود

به گزارش پایگاه خبری خوز نگار ؛

تحلیلی از دکتر حامد محمدی، جامعه‌شناس : حمله نظامی یک کشور به کشور دیگر، صرفاً برخورد میان دو ارتش نیست؛ بلکه تعرضی به حاکمیت ملی، امنیت عمومی و نظم حقوقی جهان است. بااین‌حال، خطری عمیق‌تر زمانی پدید می‌آید که جنگ، بر اثر تکرار و استمرار، از یک فاجعه استثنایی به پدیده‌ای روزمره و قابل‌تحمل تبدیل شود.

نخستین پیامد عادی‌سازی جنگ، فروریختن قبح تجاوز است. اگر حمله نظامی به کشورها بدون واکنش مؤثر و هزینه متناسب تکرار شود، این تصور شکل می‌گیرد که قدرت می‌تواند جای قانون را بگیرد. در چنین شرایطی، حقوق بین‌الملل تضعیف شده و جنگ، به‌جای آخرین راه، به ابزاری معمول برای حل اختلافات تبدیل می‌شود.

پیامد دیگر، بی‌حسی اخلاقی جامعه است. تکرار اخبار مرگ، ویرانی و آوارگی، قربانیان را به اعداد و تصاویر گذرا تبدیل می‌کند. به‌تدریج، حساسیت نسبت به جان انسان‌ها کاهش می‌یابد و آنچه باید وجدان عمومی را به واکنش وادارد، به خبری عادی در میان خبرهای روزانه بدل می‌شود.

عادی‌شدن جنگ همچنین به گسترش اضطراب، ناامنی و فرسایش روانی می‌انجامد. مردمی که پیوسته در انتظار حمله یا بحران زندگی می‌کنند، توان برنامه‌ریزی برای آینده را از دست می‌دهند. امید اجتماعی کاهش می‌یابد و تصمیم‌هایی مانند تحصیل، اشتغال، ازدواج، فرزندآوری و سرمایه‌گذاری تحت‌تأثیر احساس بی‌ثباتی قرار می‌گیرد.

در چنین فضایی، زندگی اجتماعی نیز امنیتی می‌شود. محدودیت آزادی‌های مدنی، کاهش شفافیت، گسترش نظارت و مصون‌ماندن تصمیم‌های مهم از نقد عمومی ممکن است با عنوان ضرورت‌های امنیتی توجیه شود. خطر آنجاست که تدابیر موقت و اضطراری، به رویه‌هایی دائمی تبدیل شوند.

زنان، کودکان، سالمندان، بیماران و اقشار کم‌درآمد معمولاً بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند. تخریب خدمات درمانی و آموزشی، آوارگی، فقر و افزایش مسئولیت‌های مراقبتی، فشار مضاعفی بر این گروه‌ها وارد می‌کند. کودکان نیز ممکن است در فضایی پرورش یابند که در آن خشونت، انتقام و ترس، بخشی طبیعی از زندگی و راهی پذیرفته‌شده برای حل اختلاف تلقی شود.

از سوی دیگر، جنگ منابع کشور را از آموزش، سلامت و توسعه به سوی تسلیحات، دفاع اضطراری و بازسازی سوق می‌دهد. در نتیجه، حتی پس از پایان درگیری نظامی، جامعه ممکن است سال‌ها با فقر، مهاجرت، عقب‌ماندگی، بی‌اعتمادی و آسیب‌های روانی دست‌وپنجه نرم کند.

در نهایت، خطرناک‌ترین لحظه جنگ فقط زمان شلیک نخستین گلوله نیست؛ بلکه زمانی است که صدای گلوله دیگر جامعه را متعجب نمی‌کند. عادی‌سازی جنگ، پیش از آنکه شهرها را به‌طور کامل ویران کند، حساسیت اخلاقی و وجدان عمومی را فرسوده می‌سازد. ازاین‌رو، حفظ امنیت باید همواره با دفاع از کرامت انسان، حمایت از غیرنظامیان و جلوگیری از تبدیل خشونت به امری طبیعی و روزمره همراه باشد.